Uşaqlıq və yumurtalıqlar
Endometrioz
Qısa cavab
Endometrioz — uşaqlığın daxili qatına oxşar toxumanın uşaqlıq boşluğundan kənarda, məsələn yumurtalıqlarda və çanaq qişasında yerləşməsidir. Bu toxuma hormonal dəyişikliklərə cavab verdiyi üçün ağrı, bitişmələr, endometrioid kista və sonsuzluq yarada bilər. Müalicə yaşa, şikayətlərin şiddətinə və hamiləlik planına görə seçilir.
Ola biləcək əlamətlər
- Aybaşı zamanı güclü və ilbəil artan ağrı
- Kiçik çanaqda davamlı ağrı, cinsi əlaqə zamanı ağrı
- Hamilə qalmaqda çətinlik
- Aybaşıarası ləkələnmə
Əlamətlərin şiddəti ilə xəstəliyin yayılma dərəcəsi həmişə uyğun gəlmir: kiçik ocaqlar güclü ağrı verə bilər, geniş yayılmış proses isə az şikayətlə keçə bilər.
Necə araşdırılır?
- Tarixçə və ginekoloji baxış — ağrının xarakteri, tsiklə bağlılığı və müddəti.
- Ultrasəs — xüsusilə yumurtalıqlarda endometrioid kistaların axtarılması.
- Laparoskopiya — göstəriş olduqda, ocaqların birbaşa qiymətləndirilməsi və müalicəsi üçün.
Müalicə nədən asılıdır?
- Ağrının idarə olunması — ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanlar.
- Hormonal müalicə — ocaqların aktivliyini azaltmaq üçün.
- Cərrahi müalicə — endometrioid kistanın və ocaqların laparoskopik və ya açıq yolla götürülməsi.
Bu yanaşmalar fərqli məqsədlərə xidmət edir və çox vaxt birlikdə planlaşdırılır.
Endometrioz və sonsuzluq bir yerdədirsə
Əməliyyat qərarı tələsik verilməməlidir: yumurtalıqdakı endometrioid kistanın götürülməsi yumurtalıq ehtiyatını azalda bilər. Ardıcıllıq — əvvəlcə əməliyyat, yoxsa əvvəlcə hamiləlik planı — hər cütlük üçün ayrıca müzakirə olunur. Həkimin təcrübəsində böyük endometrioid kista və 6 illik sonsuzluğu olan qadında əvvəlcə laparoskopik kistektomiya aparılıb, sonra hamiləlik yaranıb.
Tez-tez verilən suallar
Endometrioz tam sağalırmı?
Endometrioz xroniki gedişli vəziyyətdir. Məqsəd şikayətləri idarə etmək, məhsuldarlığı qorumaq və gedişi izləməkdir.
Endometrioz varsa hamilə qala bilərəmmi?
Bir çox qadın endometrioz olsa da hamilə qalır. Çətinlik yaranarsa, səbəb ayrıca araşdırılır.
Aybaşı ağrısı nə vaxt normal sayılmır?
Ağrıkəsiciyə cavab verməyən, gündəlik həyatınıza mane olan və ilbəil güclənən ağrı araşdırılmalıdır.
Endometrioz üçün mütləq laparoskopiya lazımdırmı?
Xeyr. Bir çox halda tarixçə, baxış və ultrasəs müalicəyə başlamaq üçün kifayət edir; laparoskopiya göstəriş olduqda aparılır.
Mənbələr
ESHRE guideline: endometriosis 2022 (Hum Reprod Open 2022; doi:10.1093/hropen/hoac009).
Bu səhifədəki məlumat ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir.