Hamiləlik və doğuş
Riskli hamiləliklərin təqibi
Qısa cavab
Riskli hamiləlik xəstəlik deyil — ana və ya döl üçün ağırlaşma ehtimalının yüksək olduğu və buna görə daha sıx nəzarət tələb edən hamiləlikdir. Dr. Vüsalə Rüstəmova preeklampsiya, antifosfolipid sindromu, adəti düşüklər, vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsi, uşaqlıqda çapıq və ananın ürək, böyrək, qan xəstəlikləri olan hamiləlikləri təqib edir; ehtiyac olduqda digər ixtisas həkimləri ilə birgə işləyir.
Hamiləlik hansı hallarda riskli sayılır?
- Əvvəlki hamiləliklərdə düşük, inkişafdan qalmış hamiləlik, antenatal itki
- Antifosfolipid sindromu və qan laxtalanması ilə bağlı pozğunluqlar
- Ananın ürək xəstəliyi, xroniki hipertoniya, şəkərli diabet, tiroid pozğunluqları, böyrək xəstəlikləri
- Əvvəlki hamiləlikdə preeklampsiya və ya ciftin vaxtından əvvəl qopması
- Uşaqlıqda çapıq — əvvəlki keysəriyyə və ya miomektomiya
- Dölün düzgün olmayan gəlişi, çoxdöllü hamiləlik
- Vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsi, dölyanı mayenin vaxtından əvvəl axması
- Ananın yaşının 35-dən yuxarı olması, uzunmüddətli sonsuzluqdan sonra yaranan hamiləlik
Riskli hamiləlikdə nə dəyişir?
Qəbullar sıxlaşır, ultrasəs və doppler müayinələri əlavə olunur, təzyiq və analizlər daha tez-tez yoxlanılır. Ehtiyac olduqda yanaşı xəstəliyə görə müvafiq ixtisas həkimi ilə birgə plan qurulur. Doğuşun vaxtı və üsulu əvvəlcədən müzakirə edilir; bəzi hallarda doğuşun vaxtından əvvəl aparılması lazım gəlir — bu qərar ananın və dölün həmin andakı vəziyyətinə görə verilir.
Dr. Vüsalə Rüstəmovanın praktikası
Həkimin təcrübəsindən: təqib etdiyi hal növləri
Mənbə: həkimin 2017–2026 paylaşımları; xəstə adları və tanınma detalları çıxarılıb.
Ananın yanaşı xəstəlikləri
- Anadangəlmə ürək qüsuru, o cümlədən hamiləlikdən əvvəl açıq ürək əməliyyatı keçirmiş qadınların hamiləliyi
- Xroniki və hestasion hipertenziya; orta və ağır dərəcəli preeklampsiya (təzyiqin 150–170/100–110 mm c.süt.-a, sidikdə zülalın 1–3 q/l-ə çatdığı hallar)
- Antifosfolipid sindromu (AFS), o cümlədən dölün bətndaxili inkişaf ləngiməsi ilə birlikdə
- Sağ böyrəyin III dərəcəli hidronefrozu; hamiləliyin 24-cü həftəsində kəskin pielonefrit; sidik axarında daş (uroloqla birgə)
- Bronxial astma, xroniki qastrit, xroniki xoralı kolit, talassemiya daşıyıcılığı
- Hamiləlikdə anemiya (hematoloqla birgə)
- Hamiləliyin müxtəlif dövrlərində COVID-19 keçirmiş qadınlar
- Hamiləlik dermatozu
- Onurğa sütununda ciddi skolioz — bu halda keysəriyyə spinal deyil, ümumi anesteziya ilə aparılıb
Mamalıq tarixçəsi
- Adəti düşüklər və inkişafdan qalmış hamiləliklər, o cümlədən əvvəllər 5 və 10 inkişafdan qalmış hamiləliyi olan qadınlar
- Əvvəlki hamiləlikdə antenatal itki (34-cü həftə, 8-ci ay) və ya ciftin vaxtından əvvəl qopması ilə nəticələnmiş ağır preeklampsiya
- 2–9 il sonsuzluqdan sonra yaranan hamiləliklər; 40 yaşdan yuxarı hamiləlik
Hamiləlik zamanı yaranan vəziyyətlər
- Vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsi (28–34-cü həftələrdən başlayan hallar) — tokolitik müalicə və sıx nəzarət
- Uşaqlıq boynunun qısalması və uşaqlıq boynuna tikiş qoyulmuş hamiləlik
- Dölyanı mayenin vaxtından əvvəl axması
- Dölün bətndaxili inkişaf ləngiməsi və bətndaxili hipoksiya
- Uşaqlıqda çapıq (bir və iki dəfə keysəriyyə), çapıq nahiyəsinin nazilməsi, «yararsız çapıq»
- Sağrı gəlişi, iri döl
Bu siyahı həkimin rast gəldiyi vəziyyətlərin növlərini göstərir, nəticə vədi deyil. Hər hamiləliyin gedişi fərdidir.
Birgə işlədiyi mütəxəssislər
Paylaşımlarında riskli hamiləliklərdə kardioloq, hematoloq, infeksionist, qastroenteroloq, uroloq, neonatoloq və anestezioloqlarla birgə işlədiyini, doğuşdan sonra vaxtından əvvəl doğulan körpələrin neonatologiya şöbəsində izləndiyini qeyd edir.
Tez-tez verilən suallar
Riskli hamiləlik mütləq keysəriyyə deməkdirmi?
Xeyr. Risk amilinin olması doğuş üsulunu özlüyündə təyin etmir. Qərar hamiləliyin gedişinə, ananın və dölün vəziyyətinə görə verilir; paylaşımlarında AFS və adəti düşük tarixçəsi olan qadınların təbii doğuşla doğduğu hallar da var.
Əvvəlki hamiləliyim itkiylə bitib. Bu dəfə nə fərqli olacaq?
İlk addım səbəbin araşdırılmasıdır — hormonal, anatomik, immunoloji (antifosfolipid antitelləri) və genetik amillər ayrıca qiymətləndirilir. Səbəbdən asılı olaraq təqib planı və lazım gəldikdə müalicə fərdi qurulur. Ətraflı: Adəti düşüklər və inkişafdan qalmış hamiləlik.
AFS diaqnozum var. Hamiləlikdə nə dəyişəcək?
Beynəlxalq tövsiyələr AFS diaqnozu təsdiqlənmiş və təkrarlanan itkiləri olan qadınlarda hamiləlik zamanı aşağı dozalı aspirin və heparin profilaktikasını nəzərdə tutur; preparat və doza yalnız həkim tərəfindən seçilir. Təqib sıxlaşdırılır, dölün böyüməsi və ciftin qan axını ultrasəs və doppler ilə izlənir.
Ürək xəstəliyim var. Hamilə qala bilərəmmi?
Bu, xəstəliyin növündən və ağırlığından asılıdır. Hamiləlikdən əvvəl kardioloqla birgə qiymətləndirmə aparılması vacibdir; hamiləlik zamanı təqib kardioloqla birgə aparılır.
Mənbələr
ESHRE RPL guideline 2022 (Hum Reprod Open 2023; doi:10.1093/hropen/hoad002); ISSHP 2018 (doi:10.1016/j.preghy.2018.05.004).
Bu səhifədəki məlumat ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir.