Hamiləlik və doğuş
Hamiləliyin təqibi
Qısa cavab
Hamiləliyin təqibi — hamiləliyin ilk həftələrindən doğuşa qədər ananın və dölün vəziyyətinin müntəzəm müayinə, ultrasəs və laborator analizlərlə izlənməsidir. Dr. Vüsalə Rüstəmova Bakıda, Baku Medical Plaza-nın Medilux filialında hamiləliyi ilk qəbuldan doğuşa qədər özü təqib edir və doğuşu aparır. Məqsəd hipertoniya, preeklampsiya, dölün inkişaf ləngiməsi və vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsi kimi ağırlaşmaları erkən, ciddi şikayətlər yaranmazdan əvvəl aşkarlamaqdır.
Hamiləliyin hər həftəsi eyni nəzarəti tələb etmir. Təqib planı hamiləliyin gedişinə, əvvəlki hamiləliklərə və mövcud risk amillərinə görə qurulur. Dr. Rüstəmovanın öz sözləri ilə: «Sağlam hamiləlik yalnız gözləmək deyil, doğru zamanda doğru nəzarətdir».
İlk qəbul nə vaxt və necə olur?
Hamiləlik testi müsbət çıxdıqdan və ya aybaşı gecikdikdən sonra ilk qəbula yazılmaq məsləhətdir. İlk qəbulda:
- əvvəlki hamiləliklər, doğuşlar, itkilər, əməliyyatlar, yanaşı xəstəliklər və qəbul etdiyiniz dərmanlar soruşulur;
- ultrasəs müayinəsi aparılır — hamiləliyin uşaqlıqda yerləşməsi, müddəti və erkən həftələrdə ürək döyüntüsü qiymətləndirilir;
- analizlər planlaşdırılır.
Aybaşı cəmi bir həftə gecikibsə, ultrasəsdə döl kisəsinin hələ görünməməsi normal ola bilər. Belə hallarda qanda XQ (β-hCG) 48 saat ara ilə iki dəfə yoxlanılır. Ətraflı: Test müsbətdir, döl kisəsi görünmür.
Erkən həftələrdə vaginal ultrasəs təhlükəsizdir: açılışa və ya düşüyə səbəb olmur.
Təqib hansı mərhələlərdən ibarətdir? (ümumi sxem)
Aşağıdakı cədvəl ümumi istiqamətdir; fərdi plan hər hamiləlik üçün ayrıca qurulur.
| Dövr | Əsas məqsəd | Nümunə müayinələr |
|---|---|---|
| I trimestr (1–13 həftə) | Hamiləliyin yerini və müddətini dəqiqləşdirmək, riskləri erkən qiymətləndirmək | USM; qan qrupu və Rh-faktor; ümumi qan və sidik analizi; qanda şəkər; göstərişə görə TSH; hepatit B və C, HİV, sifilis skrininqi; 11 həftə – 13 həftə 6 gün arasında ikili test, ənsə qalınlığı (NT) və burun sümüyünün qiymətləndirilməsi; uşaqlıq arteriyalarında doppler ilə preeklampsiya riskinin qiymətləndirilməsi |
| II trimestr (14–27 həftə) | Dölün inkişafını və ananın vəziyyətini izləmək | Dölün anatomik USM-i; təzyiq və sidikdə zülal; göstərişə görə 24–28 həftədə qlükozaya tolerantlıq testi; Rh-mənfi analarda müvafiq nəzarət |
| III trimestr (28 həftədən doğuşa qədər) | Dölün böyüməsini, ciftin və dölyanı mayenin vəziyyətini izləmək, doğuşu planlamaq | USM və göstərişə görə doppler; təzyiq, sidik, qan analizləri; doğuş planının müzakirəsi |
Hər qəbulda arterial təzyiq ölçülür və sidikdə zülal yoxlanılır — preeklampsiya kimi ağırlaşmalar uzun müddət şikayət vermədən gedə bilər.
«Şikayət yoxdur» hər zaman «risk yoxdur» demək deyil
Dr. Rüstəmovanın tez-tez təkrarladığı fikir budur: hamiləlikdə hər şey normal görünə bilər, bəzi risklər isə yalnız analiz və ölçmələrlə üzə çıxır. Paylaşımlarında hamiləlikdə ən çox rast gəldiyi səhvləri belə sadalayır: müayinəni gecikdirmək, nəzarətsiz dərman qəbulu və «heç nə olmaz» düşüncəsi. Şikayət yarandıqda qonşu və qohumla deyil, həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
Hamiləlikdə gündəlik həyat
- Qidalanma
- Fiziki aktivlik
- Stress və yuxu
- Vitamin və dəmir preparatları yalnız həkim təyinatı ilə qəbul olunur.
Dr. Vüsalə Rüstəmovanın praktikası
Həkimin təcrübəsindən
Mənbə: həkimin 2017–2026 paylaşımları.
- Hamiləliyi ilk həftələrdən doğuşa qədər təqib edir və doğuşu özü aparır; bir çox ailədə ikinci, üçüncü və sonrakı övladların doğuşunu da aparıb.
- Bakı ilə yanaşı Göyçay, Lənkəran, Neftçala, Naxçıvan, Şirvan, Quba, Xızı, Salyan, Füzuli, Beyləqan, Balakən, Tovuz, Şəki kimi bölgələrdən, eləcə də xaricdən gələn hamilələri təqib edib.
- Təqib zamanı ehtiyac olduqda kardioloq, hematoloq, infeksionist, uroloq, qastroenteroloq, neonatoloq və anestezioloqlarla birgə işləyir.
Hansı əlamətlər gecikdirilməməlidir?
- Şiddətli və keçməyən baş ağrısı, gözlərdə qaralma və ya işıqlanma
- Qarnın yuxarı hissəsində, sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrı
- Əllərdə və üzdə qəfil yaranan ödem
- Qanaxma və ya suyun gəlməsi
- Dölün hərəkətlərinin azalması və ya dayanması
- Yüksək hərarət
Ətraflı: Hamiləlikdə təhlükə əlamətləri.
Tez-tez verilən suallar
Hamiləlik boyu neçə dəfə həkimə getmək lazımdır?
Sayı hamiləliyin gedişindən asılıdır. Problemsiz hamiləlikdə qəbullar adətən ayda bir dəfədən başlayır, son həftələrdə sıxlaşır. Riskli hamiləlikdə qrafik fərdi qurulur.
Vaginal ultrasəs düşüyə səbəb olurmu?
Xeyr. Vaginal ultrasəs açılışa və ya düşüyə səbəb olmur; erkən həftələrdə hamiləliyin gedişini görmək üçün təhlükəsiz müayinədir.
İkili testi nə vaxt vermək lazımdır?
11 həftə ilə 13 həftə 6 gün arasında. Bu müddət qaçırılıbsa, alternativ variantlar həftəyə görə müzakirə olunur. Ətraflı: Hamiləlikdə skrininq testləri.
Hamiləlikdə dərman qəbul etmək olarmı?
Yalnız həkimin təyini ilə. Nəzarətsiz dərman qəbulu hamiləlikdə ən çox rast gəlinən səhvlərdəndir.
Bölgədə yaşayıram, təqibi necə təşkil edə bilərəm?
Qəbul vaxtları əvvəlcədən razılaşdırılır; bəzi müayinələrin harada aparılacağı fərdi planlanır. Regionlarda səyyar qəbul günləri həkimin Instagram səhifəsində elan olunur.
Mənbələr
FASTER (Malone FD, N Engl J Med 2005; doi:10.1056/NEJMoa043693); ISSHP 2018 (Brown MA, Pregnancy Hypertens 2018; doi:10.1016/j.preghy.2018.05.004).
Bu səhifədəki məlumat ümumi maarifləndirmə məqsədi daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir.